Đào tạo Tin học Trực tuyến

Kinh nghiệm viết bài nội san, tạp chí chuyên ngành: Từ góc độ biên tập


Cập nhật: 3 tháng trước
Bài viết ngẫu nhiên:

   Hướng dẫn sử dụng một số dịch vụ của Google Driver

   Download File Slide bài giảng Lớp Ứng dụng CNTT và các phần mềm vào đổi mới phương pháp dạy học

   Giới thiệu và hướng dẫn download, cài đặt phần mềm biên tập video Movie Maker

   Blend màu Hàn Quốc với Adobe Photoshop CC (Korean Color Blend)

   Tạo quả cầu chúc mừng năm mới với kỹ thuật 3D trong Adobe PhotoShop CC

   Chặn và loại bỏ vĩnh viễn những thư rác hoặc thư không muốn nhận gửi đến hòm thư Gmail


Trên thực tế, các tạp chí chuyên ngành, nội san ở Việt Nam thường có thể lệ đăng bài, cũng như đã có nhiều tài liệu hướng dẫn viết bài được dễ dàng tìm thấy trên mạng internet. Đồng thời, đa số người viết bài nghiên cứu là thạc sỹ, nghiên cứu sinh hoặc tiến sỹ nên đã có kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, hiểu biết về thể thức, yêu cầu viết một bài nghiên cứu nói chung. Vì thế, bài viết này giới hạn trao đổi, chia sẻ một số kinh nghiệm viết bài nội san, tạp chí chuyên ngành trong nước, nhìn từ góc độ (…) biên tập (…).

Bố cục chặt chẽ, khoa học

1. Các bài viết nên (cần) có phần tóm tắt nội dung, thông thường nên giới hạn dưới 200 chữ, cho biết vắn tắt mục đích, phương pháp, giới hạn vấn đề nghiên cứu, kết quả và khuyến nghị. Nên viết về những vấn đề quan trọng nhất của bài, không nên viết quá chung chung, và hạn chế viết tắt hay chú thích trong phần này. Có thể có thêm phần tóm tắt tiếng Anh, tùy vào yêu cầu của mỗi tạp chí.

2. Mỗi bài viết nên có từ 3-5 từ khóa; đây là điều cần thiết để người đọc dễ theo dõi, cũng như thuận lợi cho việc tìm kiếm, tra cứu nội dung liên quan đến từ khóa trong cơ sở dữ liệu những bài viết đã được xuất bản.

3. Đối với các nghiên cứu thực chứng, sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, tương quan, phân tích hồi quy… trong khoa học xã hội nói chung, bố cục thường gồm các phần chính là: giới thiệu; trình bày dữ liệu và phương pháp nghiên cứu; kết quả nghiên cứu; và thảo luận[1]. Trong đó, phần giới thiệu nên đặt ra những câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, cũng như giới hạn vấn đề cần nghiên cứu; tiếp đó là phần hệ thống các lý thuyết liên quan và phương pháp nghiên cứu, phân tích, trình bày, giải thích các số liệu nghiên cứu được sử dụng trong bài viết.

Sau phần trình bày kết quả nghiên cứu, phần thảo luận làm rõ những vấn đề quan trọng nhất được rút ra từ kết quả đó. Cần đánh giá kết quả nghiên cứu có liên quan như thế nào đến câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu có đóng góp gì tích cực cho vấn đề nghiên cứu, có gợi mở gì cho những nghiên cứu trong tương lai? Có những khuyến nghị, hàm ý chính sách gì?…

4. Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng những bài viết theo khuôn mẫu như trên là chưa nhiều trong các nghiên cứu khoa học về nhà nước, chính sách, pháp luật ở nước ta[2]. Mặc dù có thể khác nhau về bố cục, cấu trúc văn bản, cách tiếp cận vấn đề, những bài viết nghiên cứu lý thuyết[3], bài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, thường bao gồm các nội dung chính là: cơ sở lý luận chung, nghiên cứu, tổng hợp các lý thuyết chuyên ngành, kinh nghiệm quốc tế; tiếp đó là phân tích, bình luận thực trạng vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam hiện nay (nếu có phân tích số liệu thì đa phần là dữ liệu thứ cấp, dùng minh họa là chính); sau cùng là kết quả nghiên cứu, giải pháp cho vấn đề, rút ra bài học kinh nghiệm, hay khuyến nghị cải cách.

5. Cũng có một số ngoại lệ, ví dụ như những bài viết góp ý cho các dự án luật, có thể nêu từng vấn đề trong các điều luật và góp ý trực tiếp phương án sửa đổi, bổ sung, tuy vậy, vẫn cần có những lập luận khoa học, dẫn chứng thuyết phục. Số lượng những bài viết như vậy được xuất bản thường thấp.

6. Bên cạnh đó, nhiều tác giả sử dụng văn phong không phù hợp, chủ quan, cảm tính, bố cục không chặt chẽ nên bài viết rất khó được chấp nhận sử dụng.

Cân bằng giữa lý luận và thực tiễn[4], nâng cao tính phản biện

1. Nội dung bài viết chú trọng nhiều đến nghiên cứu lý thuyết, hay thực tiễn còn tùy thuộc vào lĩnh vực, chủ đề của bài nghiên cứu. Nếu là những nghiên cứu dựa trên bằng chứng, phân tích định lượng, thảo luận kết quả và đưa ra các khuyến nghị như đã nói ở trên, thì thường đáp ứng được các yêu cầu chung của một bài nghiên cứu khoa học, vừa có tính lý luận lại vừa có tính ứng dụng thực tiễn. Tuy nhiên, các tác giả cũng cần gửi kèm các báo cáo dẫn chứng thu thập số liệu sơ cấp và phương pháp phân tích để có thể thuyết phục tòa soạn, cũng như thuận lợi cho việc phản biện khoa học.

2. Đối với đa số các bài nghiên cứu lý thuyết, nghiên cứu định tính, cùng với thời gian thì những nội dung lý thuyết liên quan đã được nghiên cứu và xuất bản ngày càng nhiều lên, dễ dẫn tới trùng lặp về nội dung nghiên cứu trong một chuyên ngành hẹp của khoa học xã hội. Vì thế, trong giai đoạn hiện nay, có xu hướng cần những bài viết có tính phản biện cao, bên cạnh những điểm mới, cần gắn lý luận với thực tiễn. Do đó, các tác giả nên cân bằng giữa tiếp cận nghiên cứu lý thuyết với nghiên cứu thực tiễn, lựa chọn được các phương pháp nghiên cứu phù hợp, hiệu quả nhằm nâng cao tính ứng dụng của công trình nghiên cứu trong thực tế, phản biện chính sách dựa trên bằng chứng, góp phần giải quyết được các vấn đề kinh tế- xã hội, phù hợp với đặc thù nước ta.

Cẩn thận trong trích dẫn nguồn tài liệu tham khảo

1. Nguồn tài liệu trích dẫn là rất quan trọng đối với bài viết nghiên cứu khoa học. Nguồn dữ liệu được trích dẫn có độ tin cậy cao sẽ góp phần nâng cao tính thuyết phục và chất lượng của bài viết. Bài viết nên trích dẫn từ các văn kiện chính thức, các công trình nghiên cứu đã công bố trên các tạp chí, nhà xuất bản có uy tín cao, nguồn cơ sở dữ liệu học thuật lớn, các trung tâm nghiên cứu, trường học và tác giả uy tín trong nước và quốc tế[5]. Người viết có thể sử dụng các công cụ hỗ trợ, như chương trình EndNote để tạo cơ sở dữ liệu về nguồn tài liệu trích dẫn. Thể lệ đăng bài thường có hướng dẫn chi tiết cách trình bày tài liệu tham khảo.

2. Trên thực tế, rất nhiều bài viết chậm được duyệt đăng do biên tập viên (BTV) cần phải trao đổi, yêu cầu tác giả bổ sung vì thiếu nguồn trích dẫn, hoặc sử dụng từ ngữ cảm tính, chủ quan, không dựa trên những nghiên cứu khoa học hay lý thuyết chung.

Tránh “đạo văn”

1. Bài viết có những trích dẫn tài liệu tham khảo từ các nguồn dữ liệu học thuật có độ tin cậy cao, chú thích rõ ràng sẽ thể hiện tính chuyên nghiệp, cẩn thận trong nghiên cứu khoa học của tác giả. Đồng thời, nó cũng hạn chế rủi ro từ việc “đạo văn”.

2. BTV thường đọc rất nhiều bài viết chuyên ngành, tiếp xúc với cơ sở dữ liệu rất lớn, và sử dụng các công cụ tìm kiếm trên internet, nên có thể dễ dàng phát hiện việc sao chép nguyên cả đoạn văn, câu văn mà không có trích dẫn, chú thích, hoặc trích dẫn cẩu thả, sao chép, trùng lắp thông tin, ý tưởng từ các công trình nghiên cứu khác đã được công bố. Một bài viết được phát hiện “đạo văn” sẽ không được xuất bản.

Chú ý thể thức trình bày văn bản

1. Các tạp chí chuyên ngành đều có thể lệ đăng bài, với những yêu cầu chung về cách thức trình bày một bài nghiên cứu. Bài viết đã được tác giả trình bày theo đúng yêu cầu về định dạng, mẫu thể thức văn bản thì dễ gây thiện cảm ban đầu với tòa soạn. Việc này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho BTV tập trung biên tập phần liên quan đến nội dung, ý tưởng và cách thức thể hiện ý tưởng của tác giả bài viết.

2. Những bài viết quá dài hoặc quá ngắn, không đảm bảo yêu cầu về độ dài theo quy định của tòa soạn, sẽ làm chậm quá trình biên tập, kéo dài thời gian chờ xét duyệt sử dụng.

Viết chính xác, rõ ràng, xúc tích

1. Mặc dù BTV tôn trọng phong cách viết – “giọng văn” riêng của mỗi tác giả, nhưng nhìn chung, bài nghiên cứu khoa học cần đảm bảo độ chính xác của thông tin; các từ ngữ nên được sử dụng rõ ràng, mạch lạc; câu văn cần ngắn gọn, xúc tích. Thay vì dùng các từ đa nghĩa, các cấu trúc câu phức tạp, nên lựa chọn sử dụng các từ đơn ngắn gọn, cấu trúc câu chủ động, đơn giản[6].

2. Mỗi đoạn văn chỉ nên gồm một ý chính. Tiếp đó, các ý hỗ trợ có vai trò làm rõ, củng cố luận cứ cho ý chính. Có thể sử dụng các ví dụ minh họa.

3. Những bài viết không đảm bảo các tiêu chí trên thường ảnh hưởng đến việc trình bày ý tưởng của tác giả, chiếm rất nhiều thời gian biên tập.

Hạn chế các lỗi thường gặp

1. Các lỗi chính tả, lỗi ngắt câu, câu không hoàn chỉnh, quá nhiều ý khác nhau trong một câu văn, một đoạn văn; các phần không liền mạch, logic; kết luận nêu các vấn đề không liên quan đến các nội dung nghiên cứu trước đó, hoặc liên hệ quá rộng, quá trừu tượng… là những lỗi thường gặp.

2. Vì thế, trước khi gửi bài đến tòa soạn, người viết nên tự đọc và nhờ người khác đọc kiểm tra trước để hạn chế các lỗi này. Một bài viết có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp… sẽ làm cho quá trình biên tập kéo dài, hoặc bài viết bị để chậm lại nhằm ưu tiên cho những tác giả khác viết cẩn thận hơn.

Chủ động, tích cực, thiện chí

1. Dù chủ động gửi bài, hoặc được tòa soạn đặt bài thì cũng không đảm bảo chắc chắn bài viết đã hoàn thiện, không cần biên tập thêm. Vì thế, nếu BTV liên lạc trao đổi về bài viết thì các tác giả nên chủ động, tích cực hợp tác. Nếu tác giả không đồng ý với quan điểm biên tập thì cần có những giải thích rõ ràng, thiện chí nhằm có được sự thống nhất chung. Tác giả chịu trách nhiệm về nội dung bài viết, là người sáng tạo tác phẩm, tuy nhiên, tòa soạn cũng cần đảm bảo rằng bài viết đáp ứng đúng các tiêu chí chất lượng chuyên môn và phù hợp với tôn chỉ, mục đích hoạt động.

Gửi bài sớm, đủ thông tin liên lạc

1. Một bài nghiên cứu khoa học được xuất bản trên tạp chí chuyên ngành có uy tín cần qua nhiều bước trong quy trình biên tập, phản biện kín trước khi duyệt đăng. Vì thế, các tác giả nên chủ động viết và gửi bài sớm đến tòa soạn để có thể được xuất bản sớm. Rất nhiều bài viết từ khi gửi đến tòa soạn, phải chờ đợi đến hơn 6 tháng để được đăng tải chính thức.

2. Những cộng tác viên mới gửi bài viết lần đầu cần gửi kèm thông tin liên lạc để thuận tiện cho việc biên tập, liên hệ giữa tòa soạn, BTV với tác giả. Tòa soạn tạp chí thường có danh sách chi tiết về các cộng tác viên viết bài.

3. Để giúp các cộng tác viên viết bài dễ hình dung một quy trình biên tập chặt chẽ, dưới đây là một ví dụ minh họa các bước mà một bài viết cần trải qua, từ lúc gửi bài đến khi được duyệt đăng. Nếu như quá trình viết bài, từ ý tưởng nghiên cứu, lập đề cương chi tiết, đến lúc hoàn thành đã cần rất nhiều thời gian, công sức, thì việc được xuất bản trên một tạp chí có uy tín, nhìn chung là không đơn giản.

Ví dụ tham khảo về một Quy trình biên tập[7]:

1. Thông thường, các bài viết gửi về tòa soạn sẽ được Phòng Thư ký tòa soạn sàng lọc lần đầu, chỉ những bài viết có thể đáp ứng yêu cầu về chất lượng chuyên môn và thể thức văn bản mới được đưa vào ngân hàng bài. Sau đó, định kỳ hàng tuần, dựa trên định hướng chủ đề đã được phê duyệt chung, các bài viết phù hợp sẽ được chuyển đến Phòng Biên tập, theo thứ tự ưu tiên về thời gian, bài gửi sớm thì chuyển biên tập sớm.

2. Các BTV nhận biên tập những bài viết phù hợp với lĩnh vực chuyên môn, hoặc theo phân công. Trong quá trình biên tập lần đầu, nếu thấy bài viết có nhiều lỗi trình bày, bố cục, trích dẫn nguồn tài liệu…, hay các vấn đề liên quan đến nội dung chuyên môn chưa rõ ràng… thì BTV sẽ trao đổi với tác giả để sửa chữa, bổ sung kịp thời. Bài viết do tác giả gửi lại sẽ được BTV tiếp tục biên tập.

BTV có thể trực tiếp nhận xét, kiến nghị về nội dung chuyên môn của bài viết, và chuyển bài đã biên tập đến lãnh đạo phòng.

Bien-tap

3. Trưởng (phó) phòng Biên tập sẽ tiếp tục biên tập bài; nhận xét, kiến nghị về chất lượng chuyên môn của bài viết; có thể kiến nghị lãnh đạo tạp chí không sử dụng bài viết, hoặc đề nghị BTV trao đổi thêm để tác giả hoàn thiện và gửi lại bài viết. Những bài viết được đánh giá chưa đạt chuẩn hoặc không phù hợp với tôn chỉ, mục đích của Tạp chí thì cần phải có lý do rõ ràng.

Chỉ những bài đáp ứng tốt các tiêu chí về chất lượng, đã thực hiện xong các bước biên tập tại Phòng Biên tập mới được chuyển đến Phó Tổng Biên tập phụ trách công tác biên tập.

4. Phó Tổng Biên tập phụ trách chuyên môn có thể trực tiếp biên tập các bài được Phòng Biên tập chuyển đến, hoặc yêu cầu BTV biên tập lại, hay trao đổi thêm với tác giả nhằm nâng cao chất lượng bài viết.

Trên cơ sở những nhận xét, đánh giá về bài viết của Phòng Biên tập, và qua công tác biên tập bài viết (nếu cần, đã thảo luận với BTV và trao đổi với tác giả về việc sửa chữa, bổ sung…), Phó Tổng Biên tập sẽ nhận xét, kiến nghị về chất lượng chuyên môn và việc sử dụng bài viết đến Tổng Biên tập.

5. Tổng Biên tập đọc trước khi duyệt bài; có thể tiếp tục biên tập bài viết; hay yêu BTV biên tập lại, trao đổi thêm với tác giả nhằm nâng cao chất lượng; hoặc yêu cầu Phòng Thư ký tòa soạn trả lại bài viết không đạt.

Ngoài ra, bài viết có thể được chuyển đến Hội đồng biên tập của Tạp chí xem xét, cũng như gửi chuyên gia phản biện kín khi cần thiết.

Bài viết được duyệt xuất bản phải đáp ứng các yêu cầu chuyên môn chung, trải qua đầy đủ các bước biên tập, có xác nhận của người chịu trách nhiệm từng khâu trong quy trình biên tập.

Tổng Biên tập là người quyết định duyệt đăng những bài viết đã được biên tập theo đúng quy trình biên tập, và trên cơ sở xếp bài theo từng số của Phòng Thư ký tòa soạn. Việc xếp đăng bài phải căn cứ các định hướng nội dung chủ đề đã được phê duyệt hàng năm, hàng quý, và thứ tự ưu tiên về thời gian gửi bài của các tác giả, nhằm đảm bảo tính công bằng, khách quan, minh bạch.

Nguyễn Anh Phương

 

Bài viết cho Hội thảo tại Khoa Nhà nước và pháp luật – Trường Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức – Bộ Nội vụ (16/11/2016)

Phiên bản này có thể khác một chút so với Kỷ yếu Hội thảo.

 

[1] Robert S. Day, How to Write and Publish a Scientific Paper, 5th ed., Oryx Press, Phoenix, 1998.

[2] Các ví dụ và dữ liệu trong bài này do tác giả tự thống kê từ (…).

[3] Thực tế, trong nhiều công trình nghiên cứu chuyên ngành về nhà nước, chính sách và pháp luật thì rất khó phân định rõ giữa nghiên cứu lý thuyết hay nghiên cứu thực tiễn; và sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau.

[4] Kinh nghiệm này có thể chưa đúng với một số Tạp chí chuyên ngành có định hướng nghiên cứu lý thuyết. Trong cùng một lĩnh vực của khoa học xã hội cũng có nhiều phương pháp tiếp cận nghiên cứu khác nhau về cùng một vấn đề.

[5] Nhiều tác giả khi định nghĩa khái niệm, thường trích nguồn từ trang web Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, hoặc các trang từ điển mở, được đánh giá có độ tin cậy không cao trong nghiên cứu khoa học.

[6] William Strunk, Jr. & E. B. White, The Elements of Style, 3rd ed., Macmillan, New York, 1987. 

[7] Đây là quy trình đã được người viết khái quát hóa, diễn giải (…), và chỉ nhằm mục đích nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm tại Hội thảo này. Quy trình trong bài viết này không phải tối ưu, chỉ có ý nghĩa tham khảo (…).

Bài viết trên đây mang tính chất tham khảo. Được sưu tầm từ Internet.

Xem thêm

   Tạo Header and Footer trong in ấn Slide với Powerpoint 4K Ultra HD

   Giải đề Thực hành Kỳ thi cấp Chứng chỉ Ứng dụng CNTT cơ bản

   Thiết lập hiệu ứng Transiton với Opacity trong Adobe Premiere (4K Ultra HD)

   Biên tập hiệu ứng Transition Multiply trong Adobe Premiere (4K Ultra HD)

   Photoshop CC 2019: Chỉnh sửa ảnh chân dung từ File RAW (4K Ultra HD)

   Adobe Photoshop CC 2019: Sửa ảnh chân dung "đẹp không tì vết"...

   Adobe Photoshop CC 2019: Thiết kế hiệu ứng màu sắc chạy theo đường Path

   Adobe Illsutrator: Vẽ khinh khí cầu bằng công cụ Blend và Live Paint Bucket (4K Ultra HD)

   Thiết kế maket Hội nghị trực tuyến chạy trên bảng điện tử tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Yên Bái

   Giới thiệu 16 trang web tuyệt vời để bạn có thể bán thiết kế của mình

   Chỉnh sửa ảnh chân dung với Adobe Photoshop (4K Ultra HD)

   Chuyển ảnh từ hệ màu RGB sang hệ màu in ấn CMYK trong Photoshop

   7 Website download ảnh RAW miễn phí

Xem nhiều nhất

   Giáo trình hướng dẫn Microsoft PowerPoint 2016 từ cơ bản đến nâng cao

   Chia sẻ Full bộ lịch âm dương 2019 vector - File PNG, JPEG và AI (Adobe Illustrator)

   Thiết kế trò chơi ô chữ trong powerpoint (download miễn phí)

   Hệ thống bài giảng e-Learning lớp Ứng dụng CNTT và các phần mềm vào đổi mới phương pháp dạy và học

   Trọn bộ Giáo trình Microsoft Word 2016 từ cơ bản đến nâng cao

   Thiết lập hiệu ứng trống đồng quay trong Microsoft PowerPoint

   Thực hành biên tập, thiết kế, chỉnh sửa Videos bằng Adobe Premiere

   Hướng dẫn sử dụng phần mềm bảng tương tác thông minh ActivInspire

   Xây dựng Website tin tức bằng PHP và MySql theo phương pháp lập trình hướng đối tượng (mysqli Object Oriented)

   Cài đặt và sử dụng tính năng mới của Office 365 trên Office 2016

   Thực hành sử dụng phần mềm thiết kế đồ họa Adobe Illustrator

   Hướng dẫn thu âm, chỉnh sửa âm thanh, tăng giảm tone nhạc bằng phần mềm Adobe Audition CC

   Tìm hiểu về Thư viện DateTime Carbon trong Laravel

   Tạo câu hỏi trắc nghiệm với siêu liên kết (hyperlink) và Trigger với PowerPoint 2016

   Bài giảng Microsoft PowerPoint 2013 và 2016 từ cơ bản đến nâng cao

   Thực hành sử dụng phần mềm thiết kế đồ họa Corel Draw